TÜRK MİLLÎ KUVVETLER VAKFI KURUCU GENEL BAŞKANI DR. FATİH ŞİMGA TAHIL İLE VURULAN İNSAN

Türk Millî Kuvvetler Vakfı Kurucu Genel Başkanı Dr. Fatih ŞİMGA, TAHIL İLE VURULAN İNSAN Diyerek Deneyimli Gazeteci Abdullah Yiğit `e açıklamalarda bulundu.

Türk Millî Kuvvetler Vakfı Kurucu Genel Başkanı Dr. Fatih ŞİMGA, Açıklamasında şu ifadelere yer verdi;

Birleşmiş Milletler (BM), #Rusya, #Türkiye ve #Ukrayna arasındaki #KaradenizTahılKoridoru Anlaşması’nın 18 Temmuz’da sona ermesinin ardından;

Rusya İHA’lar ile Temmuz 2023’de gerçekleştirdiği saldırıda Ukrayna’nın Tuna Nehri üzerindeki tahıl depolarını imha etmiş, tahıl sevkiyatı yapılan limanları yok etmişti.

7 Ağustos’ta #Kocaeli’deki Derince Limanı’nda bir kişinin öldüğü 11 kişinin de yaralandığı patlama ile 13 silo da tahıllar yandı çok büyük hasarlar meydana geldi, hemen sonra Fransa’nın Manş Denizi sınırındaki La Rochelle kentinde bulunan buğday silolarında 10 Ağustos sabah saatlerinde yangın çıktı.

Türkiye’de son 20 gün içerisinde buğday ekili tarlalarda çıkan yangınlar neticesinde ;
#Edirne’de 380 dönüm,
#Kırklareli’nde 400 dönüm,
#Tekirdağ’da da 150 dönüm buğday ekili alan olmak üzere toplam 930 dönüm buğday yandı.

Türkiye ve Fransa’da #TahılSiloları yanıyor, buğday tarlaları yok ediliyor, neden?

#Hedefİnsanlık mı?
Bu da küresel şeytani güçlerin, insan nüfusunu azaltma veya yok etme planı mı?

Amerikalı Antropolog Marvin Harris ;
#Tahıl yani #karbonhitrat ile beslenen kadınların yumurtalıkları proteinle beslenen kadınlardan 6 kat daha fazla çalıştığını ve çocuğunu emzirme süresi 4de 1 oranında azaldığını doğurganlık oranı o ölçüde arttığını buluyor.

Yani #ekmek yiyerek beslenen kadınlar, et ile beslenen kadınlardan 6 kat daha fazla çocuk doğuruyor ve annelik sürelerini 4de 1 oranında daha çabuk sonlandırıyor!

Bilim adamları bunun tam tersini söyleyerek asıl amaçlarının insan sağlığı olmadığını görüyoruz.

“İnsanlık nüfus arttığını için tarıma geçmedi!
Tarıma geçtiği ve ekmek yemeğe başladığı, tahıl ile beslendiği için nüfus arttı…”

Tıpkı #Çatalhöyükte ki gibi !
Tıpkı #Çatalhöyükte ki gibi !
Yapılan kazılar bizim yazdıklarımızın bilimsel ispatıdır.

Amaç kıtlık değil, #doğurganlığı azaltmak ve insanlığı yok etmek.

Hayatına, bedenine, geleceğine, nesline ve özellikle insanlığına, geç olmadan sahip çık.

TÜRK MİLLÎ KUVVETLER VAKFI KURUCU GENEL BAŞKANI
DR. FATİH ŞİMGA

Bekir AYAZ Futbol, kültürümüzün ve günlük hayatımızın bir parçasıdır.

Spor yöneticisi ve marketing uzmanı Bekir AYAZ ülke genelinde sporun gelişmesi için yurt genelinde başlatmış olduğu ziyaretler kapsamında Kadınlar 2.Liginde mücadele eden Gazi kent Spor Kulübüne nezaket ziyaretinde bulundu.

Akademik bir unvana sahip olan deneyimli yönetici Bekir AYAZ, futbol, kültürümüzün ve günlük hayatımızın bir parçasıdır. Geleceğe yönelik projeler kapsamında hedefler ve eylemler arasında yapıların güçlenmesi için tabandan tepeye strateji geliştirerek spor gelişimine odaklanıyoruz.

Açıklamalarına devam eden AYAZ: Bu ülkede herkes “Taban olmadan hiçbir olmaz “felsefesini çok iyi etüt etmesi gerekmektedir. Futbolun gelecek stratejisini belirlemek adına bayan sporcularımızın karşılamış oldukları zorlukları çok iyi biliyor ve bunun için özel önlemler ve hedefler alarak, mevcut potansiyellerini geliştirmek adına bütün dinamikleri bir araya getirerek çalışmalarımıza devam ediyoruz dedi.

Gazikent Spor Kulübü Teknik sorumlusu Cesim KARALAR (Uefa-A Lisan ) nazik ziyaretlerinden dolayı Bekir AYAZ’a teşekkür ederek bir takım açıklamalarda bulundu. Karalar, kadın futbolunu ülke genelinde çekici ve erişebilir bir hale getirmeyi arzuluyoruz. Toplumu teşvik ederek, İlham veren ve birleştiren başarı hikâyelerini arttırmak istiyoruz. Küçük bütçeler ve kısık imkânlar ile zorluklara göğüs gererek ayakta kalmaya çabalıyoruz. İmkânlar verildiği takdirde çıtayı yükselteceklerini belirtti.

ABDULLAH YİĞİT-ANKARA

İnsan ve Mesken
İnsanoğlu dünya gezegenindeki serüvenine başladığından beri hâlihazırdaki şekliyle ev denen, içinde ikamet edeceği mekana oldukça uzun bir evreden sonra ulaştı.

Evet, önce gök kubbe ve yeryüzü vardı insanların etrafında belirleyici bir mekan olarak, sonra mağaraya attı kendini insan. Henüz dışarıdan, yırtıcı hayvanlardan, doğa hareketliliğinden, geceden ve diğer her türlü afet veya felaketlerden kaçış alanı olarak vardı mağara. Mağarada, insanla birlikte yaşayan, konfor ve lüksten daha ziyade insanın korkuları endişeleri ve kuşkularıydı. Evet, mağara belki bir kaleydi ama asla (bu günkü anlamda) ev değildi. Evdeki özellikler mağarada yoktu, evde insanı kendine ve dışarıya hazırlayan unsurlar bulunurken, mağara dışarı ile insan arasında (bu insanın lehine olsa bile) bir duvar örüyordu. Çok net hatlarla belirginleşmese bile evle mağara arasındaki husus anlaşılır bir şekilde bu noktada tariflenebiliyordu. Mağara, insanı mekânsal dünyasına davet ederken ona herhangi bir açılım veya zenginlik sunmuyor tam aksine onu kendi içine kapatarak bir ölçüde dışarı dünyadan yalıtmaktan başka bir işlev de görmüyordu. Sonrasında insan tabiata göre şekilleniyor, mevsimlerin etkisi ve sıcağa doğru yönelme onun barınağını da kendi rengine büründürüyordu, doğrusu miktar olarak ne kadar insani unsur mekâna dâhil oluyorsa, o mekân, insana o kadar açılıyor demekti. Ateşin mekâna dâhil edilmesi beslenmeyi ve ısınmayı yeni bir ihtiyaç olarak haneye sokmaktaydı.

Mesele bununla da bitmiyor zaman içinde işin içine farklı unsurlar da giriyordu. İnsan topluluk haline gelip kendini korumaya yönelik oluşturduğu savunma gereçlerini de bu yapılanmaya göre biçimlendirmekle kalmıyor, besleneceği, yiyeceğini temin edebileceği arazi türüne göre de davranışlarını geliştirmek zorunda kalıyordu. Buna göre, konargöçer bir hayat tarzının barınağı da taşınabilir olmalıydı. Çabuk takılıp sökülebilen, taşıma noktasında yükü hafif olan ve gelişen kültürün isterlerine karşı, cevap veren elemanların içinden en tanıdık olanı çadırdır. Çadır, halihazırdaki kültürün getirilerini de kendi bünyesine dahil eden bir yapıya sahip olmak itibariyle, zaman içinde mahremiyet, medeni ilişkiler, gelişen toplumsal ve dini yapının içeriği gereği şekillenen mekansal bir enstrümandı. İrili ufaklı klanların topluca barındıkları mağaradan çadıra geçişte toplumsal fonksiyonların da evsel mekanı belirlemede önemli noktalara gelip dayandığını görmeye başlıyorduk. Hayatın ilerlemesi ile birlikte hayata dair her türlü enstrümanda bu doğrultuda ilerliyordu.

Buna paralel olarak, başka coğrafyalarda mekansal malzemenin değişmesi barınmanın şeklini ve mahiyetini de değiştiriyordu. Mesela, elleriyle oyduğu taşın içini mesken edinen insan, zamanla buraya, elde ettiği kazanımlarını taşımakta bir beis görmüyordu. Hem malzemeyle tanış olma açısından hem de bir alet olarak kullandığı eline, çeşitli yardımcı enstrümanlar da ekleyen insan, zamanla onları da hanesine davet eden bir konuma geldi. İşte bu zaman biriminde büyük ailenin ortaya çıkması ile birlikte, hanenin içine ibadet, yeme içme ihtiyacı ve çeşitli ritüeller de tam anlamıyla taşınmış oldu. Mesken, tapınmanın değişik versiyonlarının normal hayatın içine dahil edilmesi ile sunakların ve normal hane alanlarının bir arada olduğu bir resme (toplumsal dokunun getirisi olarak) gelip dayandı.

Adından da anlaşılacağı ölçüde, ikamet edilen ve sükûna kavuşulan yer anlamlarını da içeren mesken, yapı malzemesi, ihtiyaç ve çeşitli insanî edinimleri bir arada taşımanın yanı sıra estetiği de yapının doğal mekândan ayrışıp daha bağımsız hale gelmesiyle farklı bir noktaya taşıdı. Bu durumda bir mesken olarak evin içine ve dışına daha fazla müdahale etme noktasına gelen insan, yaşadığı yere daha çok kendi özelliklerini yükledi dersek hiç de yanılmış sayılmayız.

Görsellik ve fonksiyonel olmanın aynı tabanda, aynı zihinsel altyapı ile kurgulanması kültürü, kişisel beğeniyi ve zamanların ruhunu farklı farklı vakitlerde ve farklı farklı yerlerde yeniden inşa etmenin zeminini bulmuş oldu. Bu durumda, insanın etrafıyla olan ilişki düzeyini yeniden tanzim eden yapı elemanları ve düşünsel altyapı, günün şartları altında mekânı biçimlendiren unsurlar olarak tezahür ettiler. Evin genişlemesi ile beraber insan uğraşlarının da işin içine peyderpey girmeye başladığını bilmekteyiz. Bu durumda mesleğin ve zevklerinde mekâna dâhil olmasıyla birlikte, evin bir işyeri bir hobi alanı olarak tanımına yeni uygulamalar ekleniyordu.

Bu gün itibariyle insanların dışarı hayatı ile ev hayatı arasındaki fark, gittikçe küçülmektedir. Üretkenliğin, hizmet veya bilgi toplumu dediğimiz toplumda ziyadesiyle zihinsel tabanlı olması üretimi, gerçekleştirdiğimiz vasatı bir ölçüde eve taşırken bilgi aktarımında bir araç olarak kullandığımız bilgisayarlar ve diğer elektronik gereçler, ses hacim ve fonksiyonel olarak evde üretime imkân verdikleri için yeni ev tiplerinin bu yeni üretim biçimlerine göre tanzim edilmesi gerekmektedir ve sanıyorum bu yönde bir eğilim çoktan başlamış bulunmaktadır.

Evet, yukarıda da bahsedildiği gibi, insan zamanla eşyanın bütün suretlerine kendi vasıflarını taşır, bir kere beğenisini ona yükler, dünya görüşü neyse eşyayı da onun biçiminde oluşturur, ona değer yükler, temsil makamına yükseltir ve onu güzel diyeceği bir konuma sürükler. Bu durumdan içinde yaşadığı ev de bir eşya olarak nasibini alır. Işık gölge oyunları, doluluk boşluk oranı, yoğunluk ve seyreltilmişlik durumu, şeklin harekete yönelmesinden tutunda simetri, asimetri, orijinalite, keşif vb. unsurlar evi salt bir fonksiyon ve kavram yumağı halinden alarak estetik bir unsur durumuna yükseltirler.

Bu durumdan bağımsız kalmamak şartıyla meskenlerimiz de, ilişkiye girdiğimiz diğer eşyalarımız gibi insani ihtiyaçlarımızın yanı sıra bizim kültürel kodlarımızdan üretilen zevk ve estetik algılarımızın uygulama alanı olarak gelişim gösterdi. Çadırın fonksiyonel olarak devamı niteliğindeki (Türk Evi) ev, hem geleneksel hayatın süreği olan özellikleri devam ettiriyor hem de konar geçer olan hayat yapısından şehir veya diğer bir deyişle mekâna bağımlı bir hayata geçişin getirilerini de kuşanıyordu. Bir kere mahallemiz vardı, sokaklarımız, bu sokakların, mülkiyet ve ulaşımın gerekleri mucibince oluşan bir dokusu vardı. Çıkmaz sokak kavramı belki de en fazla bizim kültürümüzde yansımasını buluyordu. Bu husus mekân paylaşımında ve kentsel dokunun oluşumunda bir yönüyle tek biçimliliğin ötesinde yerleşim arayışı olarak şehirsel algının âdemi merkeziyetçi hanesine yazılırken diğer taraftan da mülkiyetin, şehrin gelişmesinin önünde (dar anlamda) nasıl bir engel teşkil ettiğini de gösteriyordu. Evimiz, sokağın önünde yer alan ve bir bahçe duvarının bölücülüğü ile tanımlanan, hayat dediğimiz mekândan geçişin sağlandığı, alt katında ziyadesiyle hane insanlarının ortak fonksiyonlarını icra ettiği alanlar bulunan, buna mukabil üst katında ise genellikle her bir odasının ihtiyaç giderme açısından (minyatür) bir eve benzeyen mekânlardan oluşmaktaydı. Evlerimiz, doğulu hayat tarzını yansıtacak bir şekilde, ataerkil özellikleri bünyesinde barındıran ve bu dolayımda her hücresinde bahsi geçen özelliklerden örneklikler sergileyen mekânsal birliğin ifadesiydi. Türk evi, genellikle zemin katının üzerinde yer alacak bir şekilde, yatay eksende cumba dediğimiz çıkıntıyla sokağın karşı tarafında kalan evdeki kendi muadiliyle komşuluk başlatan bir dile sahip olmanın yanında, yatak odalarının genelinde, oda duvarı içinde saklanan bir yüklüğün bulunduğu ve bu yüklüğün altında yıkanma mekânı denebilecek bir hacmin tertip edildiği, bir tip fonksiyoner bütünlük olarak ortaya çıkıyordu. İnsanımızın temel karakteristiği, bahsi geçen bu evin yapılanmasına göre belirleniyor, evden insana ve insandan da eve doğru özellik yüklenmeleri zaman içinde artan bir şekilde devam ede duruyordu. Zaman değişiyor biz de değişen bu zamanın içinde deviniyorduk. Bu çağda asıl belirgin olan yapı malzemeleri ve bu yapı malzemelerinin yapıya verdiği temel özelliklerdi.

Ve her çağın bir dili ve diğer çağlardan farklı olarak söyleyecek bir sözü vardır. Hele bu çağ, Batı medeniyeti gibi bir medeniyetin bütün kültürleri, kolonyalist bir tarzda kendi egemenliği altına almış olduğu bir çağsa söylenecek sözün en azından nicel olarak oldukça büyük bir değeri var demektir. Yaşadığımız gezegen ilk defa bu kadar tek biçimli bir şekle girmeye zorlanmaktadır. Artık yememiz, içmemiz, gezmemiz, zevklerimiz, düşünce tarzımız, barınma biçimimiz, estetik tavır alışımız ve meskenlerimiz bile tek bir merkezden yönetilecek şekilde bize dikte edilmektedir. Batı medeniyeti, hem bir tür özenti, hem bir tür gelişmişlik ve hem de bir tür ilizyonla bir taraftan bize kendi medeniyetimizin kodlarıyla gerçekleştirdiğimiz meskenlerin oturulmaz olduğunu fısıldarken diğer taraftan da kendi oluşturmuş olduğu burjuva kültürünün getirisi olan apartmanı tek ve rasyonel ikamet alanı olarak toplumsal aklımıza zerk etti. Artık alt alta ve üst üste gelecek bir şekilde oturmak zorundaydık. Bu pek o kadar fark edilmese veya işbu farkındalık gözlerden kaçırılmaya çalışılsa da apartman çok saçma bir hiyerarşik yapılanmayı da alt alta ve üst üste oturmakla beraberinde getiriyordu. Belki de eski mahalle dokusunda yan yana olan cumbalı, iki katlı evlerimizde oluşturduğumuz dostluk ve misafirperverlik apartmanda gerçekleşen bu saçma hiyerarşik yapı gereği birden bire buhar olup uçuyordu. Artık temelde bizim bile olmayan estetiğimizin yöneldiği yer, apartmanlar ve gökdelenler haline gelmekteydi. Göğe doğru iğrenç bir çıkıntı şeklinde var olan apartmanlar ve gökdelenler, hangi yapı malzemesini kullanırlarsa kullansınlar henüz kendilerini sevimli gösterecek bir noktaya ulaşamadılar. Apartmanların zaman içinde dostluğu ve misafirperverliği öldürdüğü, kapı komşusunun diğer kapı komşusunu tanımadığı bir ortamın sakıncasını anlayanlar, tekil apartmanların yerine site tipi yapılaşmayı teklif ettiler. Bu da bir anlamda toplumsal dokuyu farklı eksenlerde bölmeyi ve tabakalaşmayı getirmekten başka bir işe yaramadı. Her sitenin zenginliğine göre, mesleklerine göre, statülerine göre diğer sitelerden ayrılan maddi ve manevi yönleri bulunmaktaydı ve bu yönler de site mantığı gereği yüceltilen bir tabana oturuyordu.

Aslında, içinde yaşadığımız mesken; salonu, banyosu, yatak odaları, helâsı, mutfağı ve kileri ile birlikte, insanı belirleyen bir yapı olmakla kalmayıp, mekân içinde yer alan saydığımız her bir birimin, içinde bulunan gereçleriyle de insanı etkileyen bir yapıya sahip olmuştur diyebiliriz. Nasıl ki normal giysisini çıkaran bir insana takım elbise giydirdiğinizde o insandaki davranış biçimi gezmesinden tutunda oturmasına kadar geniş bir yelpazede değişiyorsa, evin iç mekânlarında yer alan taşınır taşınmaz mobilyalar da insanın davranış biçimini değiştirmekte en azından takım elbise örneği kadar mahirdirler. Bir taburenin oturma biçimi altında insana sunduğu imkân bir koltuğunkinden oldukça farklıdır.

Bir diğer taraftan bakıldığında ise, insan gökdelen orantısı insanı bir yapıyla insanı ilk defa bu kadar birbirinden ayırıp uzaklaştırıyordu. Gökdelenin insanı ezen edası, ona yaşanabilir bir havayı teneffüs ettirmek yerine, madde karşısında ilk defa bu kadar yoğun bir biçimde hiçliği tattırıyordu. Aslında gökdelen Batı tarzı ekonomi anlayışıyla gerçekleşen dev şirketlerin buyurganlığını mekân olarak insana dayattığı bir tür mabetler olarak görülebilir. Çünkü bir yapının başka bir nedenle insanın kendini bu kadar ezmesi düşünülemez. Ve tarihin hiç bir döneminde, hiç bir kültür böyle bir eylemi gerçekleştirmeyi aklına bile getirmezdi. Meselenin aklı boyutunu bir tarafa bırakın rüyasının bile ne kadar yakışıksız kaçacağını bilir ve öyle bir uykuya yatmazdı.

Geleneksel evlerimiz bizim kendimizi içerden tarif etmemiz anlamına gelen birçok özelliği üzerinde barındırması ile modern dönemdeki mesken anlayışından ‘bizim’ olmaklığı bakımından ayrılmaktadır. Bizim evlerimiz kapısıyla, penceresiyle, cumbalarıyla, avlusuyla mahremiyetimizden tutun da aleniyetimize kadar, bizim insan olarak karakterimizin içine nüfuz ettiği mekânlardır. Dolayısıyla bizim avlularımızın, bizim sofalarımızın, bizim hayatlarımızın, bizim cumbalarımızın, bizim sekilerimizin, bizim sedirlerimizin, bizim ocaklarımızın tanımlı olduğu medeniyet dairesi, bizim düşünce dünyamızı da belirleyen ana unsur olmuştur. Bundan mütevellit, kapsayanın içindeki kapsananların birbirini etkimesi gereği, meskenimizde bulunan maddi her unsurun bizde insani bir yansıması, bizde bulunan her düşüncenin ve değerin de hanemizde bir mekânsal karşılığı bulunmaktadır. Eşya insanın isteklerini yansıtır ve bir nevi düşüncenin mekândaki uzantısı haline gelir. Aslında insanın düşüncesinin birçok yerde ve noktada dışarı dünyadaki temsilcisi durumuna gelen eşya, bu durumda kalmaz ve daha ileri bir noktaya taşınarak, bazen yalın bir halde, bazen de yardımcı enstrümanların eşliğinde insanın dönüşümüne katkı koyan bir noktaya gelir. Sandalye, bizim oturmaya karşı gelen bir formu eşyaya dayatmamızla başlayabilir, ama aynı sandalyede bizim oturma biçimimizi tek bir şekle indirgeyen buyurganlığın bulunmadığını da hiç kimse söyleyemez. Bir anlamda eşya ile alışverişimizdeki bu ilişki düzeyi, olumlu olduğu kadar olumsuz birçok etkileri de bizim hayatımıza farkında olsak da olmasak da dayatır. Yani ev ne kadar büyük ve işlenmişse insana dayattığı şeyler de o miktarda fazla ve fark edilmeyecek kadar rafinedir. Ve insan olarak biz de bu durumun olumlu veya olumsuz bütün yönlerinden etkilenmekteyiz.

OSMAN MİMAROĞLU

Facebook’ta Paylaş Twitter’da Paylaş Google Plus’da Paylaş Yazdır
Önceki Makale

kaynak:https://csb.gov.tr/insan-ve-mesken-makale

Doğu’dan Batı’ya Şehir ve İnsan
Bütün toplumsal olgular gibi, şehir olgusunun da tarih boyunca birçok tarifi yapılagelmiştir. Tarifler mi şehir anlayışına endekslidir ya da şehir anlayışı mı tariflere endeksli ve dolayısıyla etki içerisindedir orası pek bilinmez; fakat hangi algılama ya da değerlendirme biçimiyle olursa olsun sosyoloji biliminin bakış açısıyla şehir: nüfusunun çoğu ticaret, sanayi ve yönetimle ilgili işlerle uğraşan, tarımsal etkinliklerin olmadığı yerleşim alanları olarak tarif edilmektedir.

Bir farkla ki, büyüklük ve önem açısından şehir ya da kentten ayrılan metropol de son tahlilde genel tanım içerisinde kalmakta ve şehir ya da kente metazori bir modern anlam kazandırma çabasını ortaya koymaktadır.

İster Doğu’lu İsterse Batı’lı anlamıyla olsun, bize göre tanımsal bütünlük ve anlam açısından etkin olması gereken bakış açısı, şehir, kent ya da metropolün tarif edilme biçimlerini kendilerinin oluşturması ve dolayısıyla tariflerin kent, şehir ya da metropolü anlamlandırmasından ziyâde kentin, şehrin ya da metropolün tariflere anlam kazandırmasıdır. Yani söz konusu kavramlar kendilerini ortaya çıkaran insan topluluklarının kendilerine kazandırdığı toplumsal bütünlüğü kendi tariflerine yükleyebilme hakkına sahip olmalıdırlar.

Oysa modern yapılanmanın yerleşim ve anlayış hızının sürekli olma, anlam kazanma ve değiştirme-değişme hakkını elinden aldığı şehir olgusu ilkin beton yığınları halinde kentleşirken bir zaman için de metal ve cam yığınları halinde metropollere dönüş(türül) müş, bu da şehre ya da kente özgü olmadığı halde şehirli ya da kentli bir rahatsızlık duygusunun ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Alman kültür sosyoloğu H. J. Helle; bu rahatsızlığı kentli insanlar arasında çok yaygın olan bir kent krizi bilinci olarak nitelendirmektedir. Öyle ki, kentli insan karşılıklı ilişkiler yumağı içerisinde kendini kentle özdeşleştirmekte ve giderek kent tarafından yeniden değiştirilmektedir.

Genel bir bakışla sürekli, yeni ve toptancı sorunlar üreten kent yaşamının en önemli ve en derin sorunları bireyde tezahür etmekte ve bireyin etkin sosyal dayanaklar, geçmişten devralınan değerler, dışsal kültür öğeleri ve yaşam tekniği karşısında varoluş özerkliğini ve bireyselliğini muhafaza edememesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü kendisi için var olması ve kendisi için anlam taşıması gereken kent, bireyi kendisinden olmayan zorlama bir anlamla kuşatmakta sonuç olarak ta bütün değerleriyle bireyin kendisi olarak kentli olabilme yollarını kapatmaktadır.

Tarihsel dizgede ilk site dönemlerinden 1800’lerin sonlarına kadar bireyler tarafından kurulup anlam kazanan şehirlerde esas olan şehrin birey ya da bireylere göre yapılandırılması ölçüsüdür. Böylece bireysel, toplumsal ve genel yenilenme arayışları ile değişim ve dönüşüm ihtiyaçları da toplum tarafından gerektiği gibi hissedilerek ve gerektiği gibi gerçekleştirilerek olageldiği için şehir olarak yaşanan mekânlar mensupları için birer ‘memleket şehir’ hüviyeti kazanabilmiştir.

Erken modern zamanlarla birlikte memleket şehirler de her gün kendinden ya da kendine benzeyen diğerlerinden bir şeyler bulabilen şehirli insan, modern zamanlarla birlikte neye uğradığını anlamadan, içine düştüğü metropollerde/kentlerde bunun tam tersini yaşamakta, her gün kendisinden olmayan sayısız şeyle karşılaşmakta, sonuç olarak ta hiçbir şeye anlam veremeden, hiçbir şeyi kontrol edemeden, gündelik hayatın tahakkümüne kapılmakta ve önce yaşadığı mekân üzerinde ilkin – kent’e/metropol’e sonra da kendisine yabancılaşmaktadır…

Metropol gurbetlerinde kendine ve kentine yabancılaşmış haldeki bu insan bir de her gün değiştiği kadar değiştiren bir teknolojik baskının altında kalınca ortaya teknoloji yorgunu bir birey ve bu bireylerden teşekkül etmiş bir kentli topluluk çıkmıştır.

Şehir, kent ya da metropol hakkında buraya kadar ortaya koymak istediğimiz ve bir anlamda herkes tarafından bilinmesi mümkün olan bu gerçekliğe rağmen, söz konusu kavramların içinde yaşadığımız kültüre özgü kesin gerçekliğinin nasıl olması gerektiği hususu ise sürekli bir plan ve program dahilinde sürdürüldüğü iddia edilen çalışmalara konu edilmekte ise de sonuçta maalesef pek de anlamlı çıkarımlara ulaşılamamış olması ise hayli manidardır.

Kabul edilmelidir ki, daha çok genel ve Batı’lı bir düşüncenin verileri olarak karşımızda duran bu tablo maalesef bizde de egemen bir paradigma olarak kabul edilmiş ve bu paradigma ile bakış açısının şehir, kent ya da metropole yüklediği anlam fazlaca sorgulanmadan, bilimsel ve evrensel olmak adına birer hazır tanım olarak tüketilmiş, sonuç olarak kolaycı bir metotla bilimin sınırları içerisinde kalındığı savunulurken kültür ve medeniyetimize özgü bir şehir kent ne de metropol tanımı da yapılmıştır.

Bugün taşradan merkeze hemen her yerleşim birimimizdeki düzensizliğin, karmaşanın, yaşadığımız coğrafyaların her gün yeni ve içinden çıkılamaz problemler ortaya çıkarmasının en önemli sebebini işte bu özgün tanım yoksunluğunda aramak gerekmektedir. Sadece şehir, kent ya da metropol tanımlaması ile de kalmayan ve daha derindeki bir sosyal bakış açısı yoksunluğunu da ele veren bu durumun anlaşılabilir olması ise, öncelikle bilimsellik adına devşirdiğimiz bilinti yığınının yeniden yorumlanmasıyla, bu yorumlanmış bilginin açacağı zemin üzerinde kendi toplumsal dinamiklerimizi açığa çıkarmakla mümkün olacaktır.

Bu da öncelikle insandan mekâna, mekândan coğrafyaya, coğrafyadan da evrensele ulaşacak bir bakış açısıyla, öncelikle insan, toplum, coğrafya ve evren hakkındaki bize özgü gelişim çizgisinin görünür olmasına dayalıdır.

Her şeyden önce bilinmesi gereken bir gerçek, bugün kabul edegeldiğimiz ve reddedilemeyecek ölçüde benimsediğimiz kent ya da metropol tanımı, genel bir ifadeyle Batı’ ya özgü bir gözlemin sonucu olup; özellikle 18. yüzyıl sonu itibariyle Batı da başlayan sanayileşme ve endüstri toplumu olma çabasının ortaya çıkardığı mekânsal ve toplumsal değişimin bir ürünüdür. Bu meyanda Doğan Kuban’dan Turgut Cansever’e uzanan bir okuma ve anlama çabasıyla bakıldığında ise; Batı’da ortaya çıkan kent ya da metropol olgusunun bütünüyle Batı’lı toplumlara özgü biçimde şekillenen bir tarihsel süreç içerisinde anlam kazanarak tarif edildiğini, bundan da öte sanayi ve endüstri merkezi olarak öngörülen yerleşim ve yaşam alanlarının köylere sığmayan teknolojik bir zorunlulukla ortaya çıktığı görülecektir. Aynı şekilde aynı yüzyılı biraz gecikmeyle de olsa takip eden Doğu toplumlarında da aynı süreç şu ya da bu biçimde gerçekleşmişse de, gerek endüstri ve sanayileşmeye ve gerekse, insan ve coğrafyaya bakış açısındaki tarihsel, sosyal, kültürel ve ekonomik farklar nedeniyle Doğu toplumlarında Batı’lı kentleşmeye bir yönüyle benzeyen fakat temelde farklı bir kentleşme olgusu göze çarpar. Bu da köyüne sığmayan teknolojiyle, büyüyen ve gelişen bir coğrafyayı olduğu yerde, ani bir değişimle kent haline getiren ve buna uyum sağlayan Batılı insanın yaptığından farklı olarak; teknolojik zorlamaya hemen hemen hiç maruz kalmadan kentleşen, böyle bir zorlamaya maruz kaldığı sınırlı yerlerde de olagelen teknolojik dayatmaya teslim olmak ve bu dayatmanın öngördüğü bireysel ve toplumsal kalıpları olduğu gibi kabul etmek yerine, salt bir içgüdüyle de olsa karşı durarak, bir değişim ve dönüşüm sürecine girmekten çok, bir değiştirme ve dönüştürme inadıyla hareket ederek, kent ya da metropol yerine onları da ifade eden ama ifade ettiği kadar, eski yaşam biçiminden pek çok izler taşıyan ve bu yönüyle kentten ve metropolden farklılaşarak adeta yeni bir coğrafya ve yaşam biçimini içeren ve adı ‘şehir’ olan başka bir olguyu ortaya çıkarmıştır. Sonuç olarak Batılı kent insanı yabancılaşarak ayrışıp, bencilleşirken Doğulu şehir insanı memleket haline dönüştürdüğü yerlerde hemşeri ruhuyla bu Batılı sıkıntıyı kolayca aşabilmiştir.

Bir başka açıdan, kentleşme öncesi durumun bir sevki tabiiyle yeniden ele alınışı ya da içgüdüsel bir yorumlamaya tabi tutularak parçalanmamış bir biçimde yeniden üretilmesi anlamına da gelen Doğulu insanın bu çabası kendiliğinden olduğu kadar kamusal alanın da tamamen dışındadır. Yaklaşık bir buçuk asırdır tartışılan kent, şehir ve metropol konulu çalışmalarda unutulmuş görünen anlama ve değerlendirme farklılaşmasının temelinde de bu unutulan şehir olgusu yatmaktadır.

Günümüzde bilimsel olma ve bilgili görünme marjinal tavrının modernist ve gelenekçi olarak ayırdığı aydın guruplaşması da hattı hareketini bu minval üzere kurmuş bulunduğundan, birileri kentli savunmaların tepkisiyle beton ya da metal yığınlarına yönelirken modern olmakta, birileri de geleneğin manipüle edilmesi sonucu köye sığınmakta ve böylece gelenekçi kalmaktadır… Oysa ortaya çıkış şekliyle bizde ne köy ne de şehir anlayışı, Batılı anlayış tarzında karşılığını bulamamaktadır. Bugün modern kentin kaçınılmaz ve aşılmaz gibi görünen yapısal rahatsızlıklarını şehri inkâr ederek kentli güdülerle kabul etmek zaman/mekân bağlamında bireysel bir unutuşun ürünüdür.

Doğulu toplumun bir bakıma kenti şehir haline getirerek şerh edişi diye de yorumlayabileceğimiz bu insiyaki çabasını çok iyi değerlendirmek gerekiyor. Zira siyasal, sosyal, toplumsal ve bireysel bazda pek çok avantaj sağlayacak bu özgün çaba eğer doğru değerlendirilebilirse, pek çok sosyal sıkıntının da daha kolay tespit edileceği görülecektir.

Değil midir ki, başlı başına alternatif olabilecek kadar önemli bir olgudur şehir… Öyle ki; Devlet ebet müddet anlayışı çerçevesinde kendi özgüvenini devletine yansıtan böylesi bir tarihsel gerçeğin hilafına, Batı’nın kentlerine karşı kendi şehrini kurabilmeye dönük bu çaba bir buçuk asırdır göz ardı edildiği için şehri ve şehirli olmayı bilmeyen kuşaklar yetişmiş ve bu kuşakların yaşadıkları yerlerle o yerlerin hemşerisi olma iddialarının da fazlaca bir anlamı kalmamıştır. Özetle bugünkü halimiz ne kentli, ne şehirli ne de köylü olmaktan uzak bir hâldir. Ve ne kadar süreceği bilinemeyen bu hâlden kurutulabilmek içinde evvela kendimizi sonrada kentimizi özüne döndürmek gerekmektedir. Bu gereklilik artık bir ödevdir. Zira yaşanılan yerin bilincinde olunması, orada duruşun, orada varoluşun ve ora ile pek çok anlamda bir bağ kuruluşunun da bilincinde olunması demektir.

İşte şehirli olabilmeyi öğrenmiş böyle bir bilinç hem kentin ötesine geçmiş hem de şehri tarif edebilmiş bir bilinç olacaktır…

Şahin Torun Eleştirmen – Yazar

Facebook’ta Paylaş Twitter’da Paylaş Google Plus’da Paylaş Yazdır
Önceki Makale

kaynak:https://csb.gov.tr/dogudan-batiya-sehir-ve-insan-makale

İnsan ve Mesken
İnsanoğlu dünya gezegenindeki serüvenine başladığından beri hâlihazırdaki şekliyle ev denen, içinde ikamet edeceği mekana oldukça uzun bir evreden sonra ulaştı.

Evet, önce gök kubbe ve yeryüzü vardı insanların etrafında belirleyici bir mekan olarak, sonra mağaraya attı kendini insan. Henüz dışarıdan, yırtıcı hayvanlardan, doğa hareketliliğinden, geceden ve diğer her türlü afet veya felaketlerden kaçış alanı olarak vardı mağara. Mağarada, insanla birlikte yaşayan, konfor ve lüksten daha ziyade insanın korkuları endişeleri ve kuşkularıydı. Evet, mağara belki bir kaleydi ama asla (bu günkü anlamda) ev değildi. Evdeki özellikler mağarada yoktu, evde insanı kendine ve dışarıya hazırlayan unsurlar bulunurken, mağara dışarı ile insan arasında (bu insanın lehine olsa bile) bir duvar örüyordu. Çok net hatlarla belirginleşmese bile evle mağara arasındaki husus anlaşılır bir şekilde bu noktada tariflenebiliyordu. Mağara, insanı mekânsal dünyasına davet ederken ona herhangi bir açılım veya zenginlik sunmuyor tam aksine onu kendi içine kapatarak bir ölçüde dışarı dünyadan yalıtmaktan başka bir işlev de görmüyordu. Sonrasında insan tabiata göre şekilleniyor, mevsimlerin etkisi ve sıcağa doğru yönelme onun barınağını da kendi rengine büründürüyordu, doğrusu miktar olarak ne kadar insani unsur mekâna dâhil oluyorsa, o mekân, insana o kadar açılıyor demekti. Ateşin mekâna dâhil edilmesi beslenmeyi ve ısınmayı yeni bir ihtiyaç olarak haneye sokmaktaydı.

Mesele bununla da bitmiyor zaman içinde işin içine farklı unsurlar da giriyordu. İnsan topluluk haline gelip kendini korumaya yönelik oluşturduğu savunma gereçlerini de bu yapılanmaya göre biçimlendirmekle kalmıyor, besleneceği, yiyeceğini temin edebileceği arazi türüne göre de davranışlarını geliştirmek zorunda kalıyordu. Buna göre, konargöçer bir hayat tarzının barınağı da taşınabilir olmalıydı. Çabuk takılıp sökülebilen, taşıma noktasında yükü hafif olan ve gelişen kültürün isterlerine karşı, cevap veren elemanların içinden en tanıdık olanı çadırdır. Çadır, halihazırdaki kültürün getirilerini de kendi bünyesine dahil eden bir yapıya sahip olmak itibariyle, zaman içinde mahremiyet, medeni ilişkiler, gelişen toplumsal ve dini yapının içeriği gereği şekillenen mekansal bir enstrümandı. İrili ufaklı klanların topluca barındıkları mağaradan çadıra geçişte toplumsal fonksiyonların da evsel mekanı belirlemede önemli noktalara gelip dayandığını görmeye başlıyorduk. Hayatın ilerlemesi ile birlikte hayata dair her türlü enstrümanda bu doğrultuda ilerliyordu.

Buna paralel olarak, başka coğrafyalarda mekansal malzemenin değişmesi barınmanın şeklini ve mahiyetini de değiştiriyordu. Mesela, elleriyle oyduğu taşın içini mesken edinen insan, zamanla buraya, elde ettiği kazanımlarını taşımakta bir beis görmüyordu. Hem malzemeyle tanış olma açısından hem de bir alet olarak kullandığı eline, çeşitli yardımcı enstrümanlar da ekleyen insan, zamanla onları da hanesine davet eden bir konuma geldi. İşte bu zaman biriminde büyük ailenin ortaya çıkması ile birlikte, hanenin içine ibadet, yeme içme ihtiyacı ve çeşitli ritüeller de tam anlamıyla taşınmış oldu. Mesken, tapınmanın değişik versiyonlarının normal hayatın içine dahil edilmesi ile sunakların ve normal hane alanlarının bir arada olduğu bir resme (toplumsal dokunun getirisi olarak) gelip dayandı.

Adından da anlaşılacağı ölçüde, ikamet edilen ve sükûna kavuşulan yer anlamlarını da içeren mesken, yapı malzemesi, ihtiyaç ve çeşitli insanî edinimleri bir arada taşımanın yanı sıra estetiği de yapının doğal mekândan ayrışıp daha bağımsız hale gelmesiyle farklı bir noktaya taşıdı. Bu durumda bir mesken olarak evin içine ve dışına daha fazla müdahale etme noktasına gelen insan, yaşadığı yere daha çok kendi özelliklerini yükledi dersek hiç de yanılmış sayılmayız.

Görsellik ve fonksiyonel olmanın aynı tabanda, aynı zihinsel altyapı ile kurgulanması kültürü, kişisel beğeniyi ve zamanların ruhunu farklı farklı vakitlerde ve farklı farklı yerlerde yeniden inşa etmenin zeminini bulmuş oldu. Bu durumda, insanın etrafıyla olan ilişki düzeyini yeniden tanzim eden yapı elemanları ve düşünsel altyapı, günün şartları altında mekânı biçimlendiren unsurlar olarak tezahür ettiler. Evin genişlemesi ile beraber insan uğraşlarının da işin içine peyderpey girmeye başladığını bilmekteyiz. Bu durumda mesleğin ve zevklerinde mekâna dâhil olmasıyla birlikte, evin bir işyeri bir hobi alanı olarak tanımına yeni uygulamalar ekleniyordu.

Bu gün itibariyle insanların dışarı hayatı ile ev hayatı arasındaki fark, gittikçe küçülmektedir. Üretkenliğin, hizmet veya bilgi toplumu dediğimiz toplumda ziyadesiyle zihinsel tabanlı olması üretimi, gerçekleştirdiğimiz vasatı bir ölçüde eve taşırken bilgi aktarımında bir araç olarak kullandığımız bilgisayarlar ve diğer elektronik gereçler, ses hacim ve fonksiyonel olarak evde üretime imkân verdikleri için yeni ev tiplerinin bu yeni üretim biçimlerine göre tanzim edilmesi gerekmektedir ve sanıyorum bu yönde bir eğilim çoktan başlamış bulunmaktadır.

Evet, yukarıda da bahsedildiği gibi, insan zamanla eşyanın bütün suretlerine kendi vasıflarını taşır, bir kere beğenisini ona yükler, dünya görüşü neyse eşyayı da onun biçiminde oluşturur, ona değer yükler, temsil makamına yükseltir ve onu güzel diyeceği bir konuma sürükler. Bu durumdan içinde yaşadığı ev de bir eşya olarak nasibini alır. Işık gölge oyunları, doluluk boşluk oranı, yoğunluk ve seyreltilmişlik durumu, şeklin harekete yönelmesinden tutunda simetri, asimetri, orijinalite, keşif vb. unsurlar evi salt bir fonksiyon ve kavram yumağı halinden alarak estetik bir unsur durumuna yükseltirler.

Bu durumdan bağımsız kalmamak şartıyla meskenlerimiz de, ilişkiye girdiğimiz diğer eşyalarımız gibi insani ihtiyaçlarımızın yanı sıra bizim kültürel kodlarımızdan üretilen zevk ve estetik algılarımızın uygulama alanı olarak gelişim gösterdi. Çadırın fonksiyonel olarak devamı niteliğindeki (Türk Evi) ev, hem geleneksel hayatın süreği olan özellikleri devam ettiriyor hem de konar geçer olan hayat yapısından şehir veya diğer bir deyişle mekâna bağımlı bir hayata geçişin getirilerini de kuşanıyordu. Bir kere mahallemiz vardı, sokaklarımız, bu sokakların, mülkiyet ve ulaşımın gerekleri mucibince oluşan bir dokusu vardı. Çıkmaz sokak kavramı belki de en fazla bizim kültürümüzde yansımasını buluyordu. Bu husus mekân paylaşımında ve kentsel dokunun oluşumunda bir yönüyle tek biçimliliğin ötesinde yerleşim arayışı olarak şehirsel algının âdemi merkeziyetçi hanesine yazılırken diğer taraftan da mülkiyetin, şehrin gelişmesinin önünde (dar anlamda) nasıl bir engel teşkil ettiğini de gösteriyordu. Evimiz, sokağın önünde yer alan ve bir bahçe duvarının bölücülüğü ile tanımlanan, hayat dediğimiz mekândan geçişin sağlandığı, alt katında ziyadesiyle hane insanlarının ortak fonksiyonlarını icra ettiği alanlar bulunan, buna mukabil üst katında ise genellikle her bir odasının ihtiyaç giderme açısından (minyatür) bir eve benzeyen mekânlardan oluşmaktaydı. Evlerimiz, doğulu hayat tarzını yansıtacak bir şekilde, ataerkil özellikleri bünyesinde barındıran ve bu dolayımda her hücresinde bahsi geçen özelliklerden örneklikler sergileyen mekânsal birliğin ifadesiydi. Türk evi, genellikle zemin katının üzerinde yer alacak bir şekilde, yatay eksende cumba dediğimiz çıkıntıyla sokağın karşı tarafında kalan evdeki kendi muadiliyle komşuluk başlatan bir dile sahip olmanın yanında, yatak odalarının genelinde, oda duvarı içinde saklanan bir yüklüğün bulunduğu ve bu yüklüğün altında yıkanma mekânı denebilecek bir hacmin tertip edildiği, bir tip fonksiyoner bütünlük olarak ortaya çıkıyordu. İnsanımızın temel karakteristiği, bahsi geçen bu evin yapılanmasına göre belirleniyor, evden insana ve insandan da eve doğru özellik yüklenmeleri zaman içinde artan bir şekilde devam ede duruyordu. Zaman değişiyor biz de değişen bu zamanın içinde deviniyorduk. Bu çağda asıl belirgin olan yapı malzemeleri ve bu yapı malzemelerinin yapıya verdiği temel özelliklerdi.

Ve her çağın bir dili ve diğer çağlardan farklı olarak söyleyecek bir sözü vardır. Hele bu çağ, Batı medeniyeti gibi bir medeniyetin bütün kültürleri, kolonyalist bir tarzda kendi egemenliği altına almış olduğu bir çağsa söylenecek sözün en azından nicel olarak oldukça büyük bir değeri var demektir. Yaşadığımız gezegen ilk defa bu kadar tek biçimli bir şekle girmeye zorlanmaktadır. Artık yememiz, içmemiz, gezmemiz, zevklerimiz, düşünce tarzımız, barınma biçimimiz, estetik tavır alışımız ve meskenlerimiz bile tek bir merkezden yönetilecek şekilde bize dikte edilmektedir. Batı medeniyeti, hem bir tür özenti, hem bir tür gelişmişlik ve hem de bir tür ilizyonla bir taraftan bize kendi medeniyetimizin kodlarıyla gerçekleştirdiğimiz meskenlerin oturulmaz olduğunu fısıldarken diğer taraftan da kendi oluşturmuş olduğu burjuva kültürünün getirisi olan apartmanı tek ve rasyonel ikamet alanı olarak toplumsal aklımıza zerk etti. Artık alt alta ve üst üste gelecek bir şekilde oturmak zorundaydık. Bu pek o kadar fark edilmese veya işbu farkındalık gözlerden kaçırılmaya çalışılsa da apartman çok saçma bir hiyerarşik yapılanmayı da alt alta ve üst üste oturmakla beraberinde getiriyordu. Belki de eski mahalle dokusunda yan yana olan cumbalı, iki katlı evlerimizde oluşturduğumuz dostluk ve misafirperverlik apartmanda gerçekleşen bu saçma hiyerarşik yapı gereği birden bire buhar olup uçuyordu. Artık temelde bizim bile olmayan estetiğimizin yöneldiği yer, apartmanlar ve gökdelenler haline gelmekteydi. Göğe doğru iğrenç bir çıkıntı şeklinde var olan apartmanlar ve gökdelenler, hangi yapı malzemesini kullanırlarsa kullansınlar henüz kendilerini sevimli gösterecek bir noktaya ulaşamadılar. Apartmanların zaman içinde dostluğu ve misafirperverliği öldürdüğü, kapı komşusunun diğer kapı komşusunu tanımadığı bir ortamın sakıncasını anlayanlar, tekil apartmanların yerine site tipi yapılaşmayı teklif ettiler. Bu da bir anlamda toplumsal dokuyu farklı eksenlerde bölmeyi ve tabakalaşmayı getirmekten başka bir işe yaramadı. Her sitenin zenginliğine göre, mesleklerine göre, statülerine göre diğer sitelerden ayrılan maddi ve manevi yönleri bulunmaktaydı ve bu yönler de site mantığı gereği yüceltilen bir tabana oturuyordu.

Aslında, içinde yaşadığımız mesken; salonu, banyosu, yatak odaları, helâsı, mutfağı ve kileri ile birlikte, insanı belirleyen bir yapı olmakla kalmayıp, mekân içinde yer alan saydığımız her bir birimin, içinde bulunan gereçleriyle de insanı etkileyen bir yapıya sahip olmuştur diyebiliriz. Nasıl ki normal giysisini çıkaran bir insana takım elbise giydirdiğinizde o insandaki davranış biçimi gezmesinden tutunda oturmasına kadar geniş bir yelpazede değişiyorsa, evin iç mekânlarında yer alan taşınır taşınmaz mobilyalar da insanın davranış biçimini değiştirmekte en azından takım elbise örneği kadar mahirdirler. Bir taburenin oturma biçimi altında insana sunduğu imkân bir koltuğunkinden oldukça farklıdır.

Bir diğer taraftan bakıldığında ise, insan gökdelen orantısı insanı bir yapıyla insanı ilk defa bu kadar birbirinden ayırıp uzaklaştırıyordu. Gökdelenin insanı ezen edası, ona yaşanabilir bir havayı teneffüs ettirmek yerine, madde karşısında ilk defa bu kadar yoğun bir biçimde hiçliği tattırıyordu. Aslında gökdelen Batı tarzı ekonomi anlayışıyla gerçekleşen dev şirketlerin buyurganlığını mekân olarak insana dayattığı bir tür mabetler olarak görülebilir. Çünkü bir yapının başka bir nedenle insanın kendini bu kadar ezmesi düşünülemez. Ve tarihin hiç bir döneminde, hiç bir kültür böyle bir eylemi gerçekleştirmeyi aklına bile getirmezdi. Meselenin aklı boyutunu bir tarafa bırakın rüyasının bile ne kadar yakışıksız kaçacağını bilir ve öyle bir uykuya yatmazdı.

Geleneksel evlerimiz bizim kendimizi içerden tarif etmemiz anlamına gelen birçok özelliği üzerinde barındırması ile modern dönemdeki mesken anlayışından ‘bizim’ olmaklığı bakımından ayrılmaktadır. Bizim evlerimiz kapısıyla, penceresiyle, cumbalarıyla, avlusuyla mahremiyetimizden tutun da aleniyetimize kadar, bizim insan olarak karakterimizin içine nüfuz ettiği mekânlardır. Dolayısıyla bizim avlularımızın, bizim sofalarımızın, bizim hayatlarımızın, bizim cumbalarımızın, bizim sekilerimizin, bizim sedirlerimizin, bizim ocaklarımızın tanımlı olduğu medeniyet dairesi, bizim düşünce dünyamızı da belirleyen ana unsur olmuştur. Bundan mütevellit, kapsayanın içindeki kapsananların birbirini etkimesi gereği, meskenimizde bulunan maddi her unsurun bizde insani bir yansıması, bizde bulunan her düşüncenin ve değerin de hanemizde bir mekânsal karşılığı bulunmaktadır. Eşya insanın isteklerini yansıtır ve bir nevi düşüncenin mekândaki uzantısı haline gelir. Aslında insanın düşüncesinin birçok yerde ve noktada dışarı dünyadaki temsilcisi durumuna gelen eşya, bu durumda kalmaz ve daha ileri bir noktaya taşınarak, bazen yalın bir halde, bazen de yardımcı enstrümanların eşliğinde insanın dönüşümüne katkı koyan bir noktaya gelir. Sandalye, bizim oturmaya karşı gelen bir formu eşyaya dayatmamızla başlayabilir, ama aynı sandalyede bizim oturma biçimimizi tek bir şekle indirgeyen buyurganlığın bulunmadığını da hiç kimse söyleyemez. Bir anlamda eşya ile alışverişimizdeki bu ilişki düzeyi, olumlu olduğu kadar olumsuz birçok etkileri de bizim hayatımıza farkında olsak da olmasak da dayatır. Yani ev ne kadar büyük ve işlenmişse insana dayattığı şeyler de o miktarda fazla ve fark edilmeyecek kadar rafinedir. Ve insan olarak biz de bu durumun olumlu veya olumsuz bütün yönlerinden etkilenmekteyiz.

OSMAN MİMAROĞLU

Facebook’ta Paylaş Twitter’da Paylaş Google Plus’da Paylaş Yazdır

Önceki Makale

 

kaynak:https://csb.gov.tr/insan-ve-mesken-makale

Elveda Demeden
Bilim adamlarına göre atmosfere salınmakta olan insan kaynaklı sera gazı emisyonları azaltılmadığı takdirde birçok alışkanlığımıza veda etmek zorunda kalacağız.

İklim değişikliğinin etkileri belirtildiğinde genellikle akla ısı dalgaları, kuraklıkların desen verdiği çorak araziler, eriyen buzullar üzerindeki kutup ayıları ve yavaş ama kendinden emin olarak yükselen deniz suyu geliyor. Her ne kadar bu gerçekliklerin çoğu insanlara günlük hayatlarının dışında birer görsel olarak gelse de felaketin dolaylı etkisi aslında çok yakınımızda hissedilecek.

Hayatlarımızı yaşanmaz hale getirecek ve bizi bazı alışkanlıklarımızdan mahrum bırakacak bazı iklim değişikliği gerçekleri şöyle:

Kahve keyfi sona eriyor

Dünya üzerindeki milyarlarca kahve sevdalısına kötü haber: Artan sıcaklıklar, kahve çekirdeklerinin gelişmesini engelleyen öldürücü mantarın önlenemeyebilir bir oranda yaygınlaşmasına neden oluyor. Geçtiğimiz yıl İngiltere’de Botanik Birliği tarafından gerçekleştirilen bir araştırmaya göre Arabica, dünyanın en çok tüketilen kahve çekirdeği, 70 yıl içinde yok olabilir. İki kahve çekirdeği türünden biri olan Arabica, dünya kahve ihtiyacının % 70’ini karşılıyor ve genellikle yüksek yerlerde yetişiyor. Kahve pası olarak bilinen literatürdeki adıyla Hemileia vastatrix kahve ağaçlarının üzerinde büyüyor ve onların gelişmesini engelleyerek öldürüyor. Özellikle son yıllarda Güney Amerika’daki kahve üretimini büyük ölçüde engelleyen bu mantar hastalığı için gereken ilaçlama da bölgedeki kahve üretiminden sağlanan gelire kıyasla çok yüksek. Aynı zamanda ilaçlamada doz aşımı olduğu durumlarda da kahve çekirdeğini öldürebiliyor. Bölgedeki sıcaklıkların artmasıyla da mantar, ilaçlara direnç kazanıyor ve beklenilmedik ölçülerde büyüyebiliyor. Dünyada 25 milyon insan kahve yetiştiriciliğinden geçimi sağlıyor. Bu rakam, eğer önlem alınmadığı takdirde gerçekleşecek bir kahve krizinin aynı zamanda ülke ekonomilerinde yaratacağı küresel maliyet hakkında fikir veriyor.

Elmanın tadı kaçtı

Artık marketten aldığınız elmanın size çocukluğunuzda yedikleriniz ile aynı tadı vermediğini düşünüyorsanız, yalnız değilsiniz. Hafızanız sizi yanıltmıyor; havaların yeteri kadar soğumaması elmaların geleceğini tehlikeye atıyor. Günümüze ait ve 1970’lerden kalma Fuji elmalarını test eden Japon bilim adamları, artık elmaların daha yumuşak olduğunu ve elmalara kendine has tadını veren malik asit konsantrasyonunun ise gittikçe azaldığını keşfetti. Bunun nedeni ise artan sıcaklıklar nedeniyle elmaların gereken zamandan daha erken olgunlaşması. Ayrıca günümüzün elmaları hastalıklara daha kolay yakalanabiliyor, bu da daha olgunlaşmadan yumuşayarak ağaçtan düşmelerine neden oluyor. Sıcaklıkların başka bir etkisi de böcek türlerinin üremelerini arttırması. Bu da elmalarda kurtlanma sorununu arttırıyor. Türkiye, kişi başına tüketim miktarı 20 kilogram olarak dünyanın en fazla elma tüketen ülkeleri arasında yer alıyor. Eğer küresel sıcaklıklar bu şekilde artmaya devam ederse gelecekte daha az ve tatsız elmalar yemeye mahkûm kalabiliriz.

Evde daha fazla vakit geçireceğiz

Hafta sonlarında veya tatillerde yapılacak en güzel faaliyetlerden biri şüphesiz yeşil alanlarda zaman geçirmek. Araştırmalar da doğa ile iç içe olmanın insan psikolojini rahatlattığını kanıtlıyor. Ancak yüksek sıcaklıkların ve artan karbondioksit seviyelerinin doğaya negatif bir etkisi var: zehirli sarmaşıklar ve kene tehdidi. Kırım’dan dünyaya 1940’lı yıllarda yayılan kene kaynaklı Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalığı, bugün tam 35 ülkede görülüyor. Keneler genelde belirli sıcaklık değerlerinin üstünde doğal ortamda var olabiliyor ancak küresel ısınma nedeniyle dünyanın çoğu bölgesinde dört mevsim boyunca bu vakalara rastlanabiliyor. Sıcaklığın yüksek olduğu ortamlarda hem yayılma hem üreme hızı yüksek olan keneler, özellikle piknikçileri ve orman yürüyüşçülerini tehdit ediyor. Tıpkı keneler gibi zehirli sarmaşıklar da sıcaklığın yüksek olduğu ortamlarda hızla yaygınlaşıyor. 1960 yılından beri dünya üzerindeki zehirli sarmaşık sayısı iki katına çıkmış durumda. Araştırmalar zehirli sarmaşıkların atmosferdeki karbondioksit oranının 560 milyon parçacıkta bir (ppm) değerine ulaştığı takdirde tekrar günümüze kıyasla iki katına çıkacağından endişeli. Ayrıca dünya için kritik eşik olan 400 ppm değeri şimdiden aşılmış durumda.

Acı sevenler üzülecek

Dünyanın dört bir yanında yiyecek ve ilaç malzemesi olarak kullanılan kırmızı biber, Amerika kökenlidir. Amerika’ya Avrupalıların gelmesiyle birlikte, önce İspanya ve Portekiz’de, daha sonra tüm Avrupa ve dünyada yayılmıştır. Bu tip biberlerin endüstriyel yetiştiriciliği genellikle sıcak iklimlerde gerçekleşir. Ancak son yıllarda sıkça görülen ısı dalgaları, tıpkı diğer tarım ürünleri gibi acı kırmızı biberleri de vuruyor, hem de daha şiddetli vuruyor. Çünkü yoğunlukla sıcaklık değişimlerine hassas bölgelerde yetiştirilen kırmızı biberler ya kuraklık ya yoğun sel ya da fırtınaların etkisi altında tahrip oluyor. Bu da yıllık 26 milyon tonluk kırmızı biber üretimini sekteye uğratıyor. Ekinleri zarar gören çiftçilerin çözümü yoğun hormon kullanımında araması ise sağlık açısından başka bir faciayı tetikliyor. Greenpeace tarafından gıda ürünleri hakkında yayınlanan bir rapora göre en toksik besinlerin başında biber geliyor.

Sıcaklık, kışın düşecek

Koyunlar da tıpkı diger memeli türleri gibi sıcaklık degisimlerine oldukça hassas hayvanlar. Özellikle yün üretimi için kullanılan koyunların kendi vücut ısılarını terleyerek dengede tutmaları oldukça zorlasıyor, çünkü bu koyunlar kırkılmak için uzun süre bekletiliyor. Sıcak havalarda da koyunlar biyolojik olarak dengesizlesiyor ve yün üretemiyor. Iklim degisikligi ile sıcaklıkların artması, bu islemi özellikle kırsal alanda yapan çiftçiler için oldukça zorlastırıyor. Çogu çiftçi önlem olarak koyunları ıslatmayı denese de bu ise yaramıyor, koyunlar yünlerini uzatmıyor. Simdilik bulunan tek çare koyunları gölgede tutmak. Ama açıkta otlatılan koyunlar için de bu zorluk tasıyor. Eger durum böyle devam ederse kazak gibi yün giysilerin üretimi ciddi bir tehlikeye girebilir ve sıcaklıkların artması bizi kısın oldukça üsütebilir.

Balıkçılık masallarda kalabilir

Deniz milyonlarca yıldır birçok canlı türü için t emel besin kaynaklarına ev sahipligi yapıyor. Özellikle balıkçılık insanların en eski çaglardan bu yana gıda ve gelir saglamak için kullandıgı önemli yöntemlerden biri. Küresel ölçekte ise balıkçılıgın yıllık ekonomik degeri 225 – 235 milyar dolara esdeger geliyor. Dünya üzerinde balıkçılık ve balık çiftlikleri ile geçimi saglayan kesimlerin % 85,5’i Asya kıyılarında, % 9,3’ü ise Afrika’da bulunuyor. Bu bölgeler ise deniz seviyesinin yükselmesinden en çok etkilenen kıyılar olarak dikkat çekiyor. Ayrıca 200 milyon insan geçimini küçük ölçekli balıkçılık ile saglıyor. Ancak balıkçılıgın durumu hakkında pek iyi seyler söylenemez. Arastırmalara göre dünya üzerindeki balık stoklarının % 85’i tükenmis durumda. Balıkların üreme kapasitesinin üzerinde avlanmanın bu durumda etkisi oldukça büyük. Ayrıca balıkçılıgın ana geçim kaynagı oldugu gelismemis ülkelerde de bu konuda yasaların bulunmaması da tahribatı arttırıyor. Son yıllarda yaygınlasan y asadısı balıkçılıgında sektöre 50 milyar dolar zararı oluyor. Deniz suyunun sıcaklıgının artması da bazı balıkların göç etmesine neden oluyor. Normalde A kdeniz’de yüzen b azı balıkların artık Ingiltere açıklarından görülmesi bu etkilerden sadece bir tanesi.

Çikolata için çok sıcak

Çikolatayı kimin sevmedigini bilemem ama çikolatanın sıcagı sevmedigi kesin. 2011 yılında yayınlanan bir rapora göre 2030 ila 2050 yılları arasında artan sıcaklıklar nedeniyle kakao üretimi ciddi ölçüde azalacak. Çikolatanın ana hammaddesi olan kakao, aynı zamanda sıcaklık degisimlerine çok hassas bir bitki. Sıcaklıklarda en ufak bir artıs bile dogrudan olarak kakao ekinlerinin sonuna neden olabiliyor. Özellikle son yıllarda sert yasanan kuraklıklar nedeniyle yetistiriciler yeni ekin yaparken ve hasat dönemlerinde sıkıntı çekiyor. Her ne kadar kakaonun daha serin bölgelere yeniden ekimi yapılabilse de, 9 milyar dolar degerindeki kakao sanayisini önümüzde zor günler bekliyor.

Sörf için yeterli dalga yok

Uzun bir tahtanın yardımıyla dalgaların üstünden kıyıya doğru kayarak yapılan sörf, özellikle kıyı bölgelerinde çok sevilen bir su sporudur. Derin sulardaki büyük dalgaların kıyıdan 90- 900 metre açıkta, kayaların ya da kumun oluşturduğu bir sığlıkta kırılarak kıyıya doğru hareket ettiği her yerde sörf yapılabilir. Ancak ülkemizde de son yıllarda giderek yaygınlaşan sörf sporuna daha zirve noktasına ulaşmadan veda edebiliriz. Dalgaların ve kıyıların dengesinin bozulması, sörfü tarihe karıştıracak etkenlerin başında geliyor. Deniz seviyesi yükseldikçe kumsallarda oluşan erozyon dalgaların frekansını, yani hangi bölgede nasıl kırılacağını etkiliyor. Böylece sörfçüler dalgaların boyutunu hesap edemiyor. Denizlerin asidifikasyonu ise dalga oluşumlarında en büyük önemi taşıyan mercan kayalıklarını yok ediyor. Denizlerde oluşan şiddetli hava koşullarının etkisini ise bahsetmeye gerek yok sanırım.

Yağmur yoksa fıstık da yok

Bilindiği üzere fıstığın yetişmesi için doğru zamanda doğru oranda sulama gerekiyor. Genellikle çiftçiler, sulama için yağmuru bekliyor. Ancak iklim değişikliği etkisiyle sıklaşan kuraklıklar ve ani seller fıstık üretiminin üzerindeki riski arttırıyor. Özellikle Antep fıstığı gibi yerel ürünler, sıcak hava dalgaları ve düşük yağışlar nedeniyle piyasada gittikçe azalıyor. Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun artması da fıstık ekinlerinin gelişimini yavaşlatıyor, aynı zamanda fıstığın içindeki protein miktarını azaltıyor. Çoğu bilim adamına göre fıstığı kurtarmanın tek yolu genetik içeriği ile oynamak. Ama bunun da sağlık açısından ne kadar yararlı olduğu tartışılır. Anlaşılan şimdilik tek çare yeryüzünden tamamen silinmeden fıstığın tadını çıkarmak…

Facebook’ta Paylaş Twitter’da Paylaş Google Plus’da Paylaş Yazdır

Önceki Makale

kaynak:https://csb.gov.tr/elveda-demeden-makale

İnsan ve Mesken
İnsanoğlu dünya gezegenindeki serüvenine başladığından beri hâlihazırdaki şekliyle ev denen, içinde ikamet edeceği mekana oldukça uzun bir evreden sonra ulaştı.

Evet, önce gök kubbe ve yeryüzü vardı insanların etrafında belirleyici bir mekan olarak, sonra mağaraya attı kendini insan. Henüz dışarıdan, yırtıcı hayvanlardan, doğa hareketliliğinden, geceden ve diğer her türlü afet veya felaketlerden kaçış alanı olarak vardı mağara. Mağarada, insanla birlikte yaşayan, konfor ve lüksten daha ziyade insanın korkuları endişeleri ve kuşkularıydı. Evet, mağara belki bir kaleydi ama asla (bu günkü anlamda) ev değildi. Evdeki özellikler mağarada yoktu, evde insanı kendine ve dışarıya hazırlayan unsurlar bulunurken, mağara dışarı ile insan arasında (bu insanın lehine olsa bile) bir duvar örüyordu. Çok net hatlarla belirginleşmese bile evle mağara arasındaki husus anlaşılır bir şekilde bu noktada tariflenebiliyordu. Mağara, insanı mekânsal dünyasına davet ederken ona herhangi bir açılım veya zenginlik sunmuyor tam aksine onu kendi içine kapatarak bir ölçüde dışarı dünyadan yalıtmaktan başka bir işlev de görmüyordu. Sonrasında insan tabiata göre şekilleniyor, mevsimlerin etkisi ve sıcağa doğru yönelme onun barınağını da kendi rengine büründürüyordu, doğrusu miktar olarak ne kadar insani unsur mekâna dâhil oluyorsa, o mekân, insana o kadar açılıyor demekti. Ateşin mekâna dâhil edilmesi beslenmeyi ve ısınmayı yeni bir ihtiyaç olarak haneye sokmaktaydı.

Mesele bununla da bitmiyor zaman içinde işin içine farklı unsurlar da giriyordu. İnsan topluluk haline gelip kendini korumaya yönelik oluşturduğu savunma gereçlerini de bu yapılanmaya göre biçimlendirmekle kalmıyor, besleneceği, yiyeceğini temin edebileceği arazi türüne göre de davranışlarını geliştirmek zorunda kalıyordu. Buna göre, konargöçer bir hayat tarzının barınağı da taşınabilir olmalıydı. Çabuk takılıp sökülebilen, taşıma noktasında yükü hafif olan ve gelişen kültürün isterlerine karşı, cevap veren elemanların içinden en tanıdık olanı çadırdır. Çadır, halihazırdaki kültürün getirilerini de kendi bünyesine dahil eden bir yapıya sahip olmak itibariyle, zaman içinde mahremiyet, medeni ilişkiler, gelişen toplumsal ve dini yapının içeriği gereği şekillenen mekansal bir enstrümandı. İrili ufaklı klanların topluca barındıkları mağaradan çadıra geçişte toplumsal fonksiyonların da evsel mekanı belirlemede önemli noktalara gelip dayandığını görmeye başlıyorduk. Hayatın ilerlemesi ile birlikte hayata dair her türlü enstrümanda bu doğrultuda ilerliyordu.

Buna paralel olarak, başka coğrafyalarda mekansal malzemenin değişmesi barınmanın şeklini ve mahiyetini de değiştiriyordu. Mesela, elleriyle oyduğu taşın içini mesken edinen insan, zamanla buraya, elde ettiği kazanımlarını taşımakta bir beis görmüyordu. Hem malzemeyle tanış olma açısından hem de bir alet olarak kullandığı eline, çeşitli yardımcı enstrümanlar da ekleyen insan, zamanla onları da hanesine davet eden bir konuma geldi. İşte bu zaman biriminde büyük ailenin ortaya çıkması ile birlikte, hanenin içine ibadet, yeme içme ihtiyacı ve çeşitli ritüeller de tam anlamıyla taşınmış oldu. Mesken, tapınmanın değişik versiyonlarının normal hayatın içine dahil edilmesi ile sunakların ve normal hane alanlarının bir arada olduğu bir resme (toplumsal dokunun getirisi olarak) gelip dayandı.

Adından da anlaşılacağı ölçüde, ikamet edilen ve sükûna kavuşulan yer anlamlarını da içeren mesken, yapı malzemesi, ihtiyaç ve çeşitli insanî edinimleri bir arada taşımanın yanı sıra estetiği de yapının doğal mekândan ayrışıp daha bağımsız hale gelmesiyle farklı bir noktaya taşıdı. Bu durumda bir mesken olarak evin içine ve dışına daha fazla müdahale etme noktasına gelen insan, yaşadığı yere daha çok kendi özelliklerini yükledi dersek hiç de yanılmış sayılmayız.

Görsellik ve fonksiyonel olmanın aynı tabanda, aynı zihinsel altyapı ile kurgulanması kültürü, kişisel beğeniyi ve zamanların ruhunu farklı farklı vakitlerde ve farklı farklı yerlerde yeniden inşa etmenin zeminini bulmuş oldu. Bu durumda, insanın etrafıyla olan ilişki düzeyini yeniden tanzim eden yapı elemanları ve düşünsel altyapı, günün şartları altında mekânı biçimlendiren unsurlar olarak tezahür ettiler. Evin genişlemesi ile beraber insan uğraşlarının da işin içine peyderpey girmeye başladığını bilmekteyiz. Bu durumda mesleğin ve zevklerinde mekâna dâhil olmasıyla birlikte, evin bir işyeri bir hobi alanı olarak tanımına yeni uygulamalar ekleniyordu.

Bu gün itibariyle insanların dışarı hayatı ile ev hayatı arasındaki fark, gittikçe küçülmektedir. Üretkenliğin, hizmet veya bilgi toplumu dediğimiz toplumda ziyadesiyle zihinsel tabanlı olması üretimi, gerçekleştirdiğimiz vasatı bir ölçüde eve taşırken bilgi aktarımında bir araç olarak kullandığımız bilgisayarlar ve diğer elektronik gereçler, ses hacim ve fonksiyonel olarak evde üretime imkân verdikleri için yeni ev tiplerinin bu yeni üretim biçimlerine göre tanzim edilmesi gerekmektedir ve sanıyorum bu yönde bir eğilim çoktan başlamış bulunmaktadır.

Evet, yukarıda da bahsedildiği gibi, insan zamanla eşyanın bütün suretlerine kendi vasıflarını taşır, bir kere beğenisini ona yükler, dünya görüşü neyse eşyayı da onun biçiminde oluşturur, ona değer yükler, temsil makamına yükseltir ve onu güzel diyeceği bir konuma sürükler. Bu durumdan içinde yaşadığı ev de bir eşya olarak nasibini alır. Işık gölge oyunları, doluluk boşluk oranı, yoğunluk ve seyreltilmişlik durumu, şeklin harekete yönelmesinden tutunda simetri, asimetri, orijinalite, keşif vb. unsurlar evi salt bir fonksiyon ve kavram yumağı halinden alarak estetik bir unsur durumuna yükseltirler.

Bu durumdan bağımsız kalmamak şartıyla meskenlerimiz de, ilişkiye girdiğimiz diğer eşyalarımız gibi insani ihtiyaçlarımızın yanı sıra bizim kültürel kodlarımızdan üretilen zevk ve estetik algılarımızın uygulama alanı olarak gelişim gösterdi. Çadırın fonksiyonel olarak devamı niteliğindeki (Türk Evi) ev, hem geleneksel hayatın süreği olan özellikleri devam ettiriyor hem de konar geçer olan hayat yapısından şehir veya diğer bir deyişle mekâna bağımlı bir hayata geçişin getirilerini de kuşanıyordu. Bir kere mahallemiz vardı, sokaklarımız, bu sokakların, mülkiyet ve ulaşımın gerekleri mucibince oluşan bir dokusu vardı. Çıkmaz sokak kavramı belki de en fazla bizim kültürümüzde yansımasını buluyordu. Bu husus mekân paylaşımında ve kentsel dokunun oluşumunda bir yönüyle tek biçimliliğin ötesinde yerleşim arayışı olarak şehirsel algının âdemi merkeziyetçi hanesine yazılırken diğer taraftan da mülkiyetin, şehrin gelişmesinin önünde (dar anlamda) nasıl bir engel teşkil ettiğini de gösteriyordu. Evimiz, sokağın önünde yer alan ve bir bahçe duvarının bölücülüğü ile tanımlanan, hayat dediğimiz mekândan geçişin sağlandığı, alt katında ziyadesiyle hane insanlarının ortak fonksiyonlarını icra ettiği alanlar bulunan, buna mukabil üst katında ise genellikle her bir odasının ihtiyaç giderme açısından (minyatür) bir eve benzeyen mekânlardan oluşmaktaydı. Evlerimiz, doğulu hayat tarzını yansıtacak bir şekilde, ataerkil özellikleri bünyesinde barındıran ve bu dolayımda her hücresinde bahsi geçen özelliklerden örneklikler sergileyen mekânsal birliğin ifadesiydi. Türk evi, genellikle zemin katının üzerinde yer alacak bir şekilde, yatay eksende cumba dediğimiz çıkıntıyla sokağın karşı tarafında kalan evdeki kendi muadiliyle komşuluk başlatan bir dile sahip olmanın yanında, yatak odalarının genelinde, oda duvarı içinde saklanan bir yüklüğün bulunduğu ve bu yüklüğün altında yıkanma mekânı denebilecek bir hacmin tertip edildiği, bir tip fonksiyoner bütünlük olarak ortaya çıkıyordu. İnsanımızın temel karakteristiği, bahsi geçen bu evin yapılanmasına göre belirleniyor, evden insana ve insandan da eve doğru özellik yüklenmeleri zaman içinde artan bir şekilde devam ede duruyordu. Zaman değişiyor biz de değişen bu zamanın içinde deviniyorduk. Bu çağda asıl belirgin olan yapı malzemeleri ve bu yapı malzemelerinin yapıya verdiği temel özelliklerdi.

Ve her çağın bir dili ve diğer çağlardan farklı olarak söyleyecek bir sözü vardır. Hele bu çağ, Batı medeniyeti gibi bir medeniyetin bütün kültürleri, kolonyalist bir tarzda kendi egemenliği altına almış olduğu bir çağsa söylenecek sözün en azından nicel olarak oldukça büyük bir değeri var demektir. Yaşadığımız gezegen ilk defa bu kadar tek biçimli bir şekle girmeye zorlanmaktadır. Artık yememiz, içmemiz, gezmemiz, zevklerimiz, düşünce tarzımız, barınma biçimimiz, estetik tavır alışımız ve meskenlerimiz bile tek bir merkezden yönetilecek şekilde bize dikte edilmektedir. Batı medeniyeti, hem bir tür özenti, hem bir tür gelişmişlik ve hem de bir tür ilizyonla bir taraftan bize kendi medeniyetimizin kodlarıyla gerçekleştirdiğimiz meskenlerin oturulmaz olduğunu fısıldarken diğer taraftan da kendi oluşturmuş olduğu burjuva kültürünün getirisi olan apartmanı tek ve rasyonel ikamet alanı olarak toplumsal aklımıza zerk etti. Artık alt alta ve üst üste gelecek bir şekilde oturmak zorundaydık. Bu pek o kadar fark edilmese veya işbu farkındalık gözlerden kaçırılmaya çalışılsa da apartman çok saçma bir hiyerarşik yapılanmayı da alt alta ve üst üste oturmakla beraberinde getiriyordu. Belki de eski mahalle dokusunda yan yana olan cumbalı, iki katlı evlerimizde oluşturduğumuz dostluk ve misafirperverlik apartmanda gerçekleşen bu saçma hiyerarşik yapı gereği birden bire buhar olup uçuyordu. Artık temelde bizim bile olmayan estetiğimizin yöneldiği yer, apartmanlar ve gökdelenler haline gelmekteydi. Göğe doğru iğrenç bir çıkıntı şeklinde var olan apartmanlar ve gökdelenler, hangi yapı malzemesini kullanırlarsa kullansınlar henüz kendilerini sevimli gösterecek bir noktaya ulaşamadılar. Apartmanların zaman içinde dostluğu ve misafirperverliği öldürdüğü, kapı komşusunun diğer kapı komşusunu tanımadığı bir ortamın sakıncasını anlayanlar, tekil apartmanların yerine site tipi yapılaşmayı teklif ettiler. Bu da bir anlamda toplumsal dokuyu farklı eksenlerde bölmeyi ve tabakalaşmayı getirmekten başka bir işe yaramadı. Her sitenin zenginliğine göre, mesleklerine göre, statülerine göre diğer sitelerden ayrılan maddi ve manevi yönleri bulunmaktaydı ve bu yönler de site mantığı gereği yüceltilen bir tabana oturuyordu.

Aslında, içinde yaşadığımız mesken; salonu, banyosu, yatak odaları, helâsı, mutfağı ve kileri ile birlikte, insanı belirleyen bir yapı olmakla kalmayıp, mekân içinde yer alan saydığımız her bir birimin, içinde bulunan gereçleriyle de insanı etkileyen bir yapıya sahip olmuştur diyebiliriz. Nasıl ki normal giysisini çıkaran bir insana takım elbise giydirdiğinizde o insandaki davranış biçimi gezmesinden tutunda oturmasına kadar geniş bir yelpazede değişiyorsa, evin iç mekânlarında yer alan taşınır taşınmaz mobilyalar da insanın davranış biçimini değiştirmekte en azından takım elbise örneği kadar mahirdirler. Bir taburenin oturma biçimi altında insana sunduğu imkân bir koltuğunkinden oldukça farklıdır.

Bir diğer taraftan bakıldığında ise, insan gökdelen orantısı insanı bir yapıyla insanı ilk defa bu kadar birbirinden ayırıp uzaklaştırıyordu. Gökdelenin insanı ezen edası, ona yaşanabilir bir havayı teneffüs ettirmek yerine, madde karşısında ilk defa bu kadar yoğun bir biçimde hiçliği tattırıyordu. Aslında gökdelen Batı tarzı ekonomi anlayışıyla gerçekleşen dev şirketlerin buyurganlığını mekân olarak insana dayattığı bir tür mabetler olarak görülebilir. Çünkü bir yapının başka bir nedenle insanın kendini bu kadar ezmesi düşünülemez. Ve tarihin hiç bir döneminde, hiç bir kültür böyle bir eylemi gerçekleştirmeyi aklına bile getirmezdi. Meselenin aklı boyutunu bir tarafa bırakın rüyasının bile ne kadar yakışıksız kaçacağını bilir ve öyle bir uykuya yatmazdı.

Geleneksel evlerimiz bizim kendimizi içerden tarif etmemiz anlamına gelen birçok özelliği üzerinde barındırması ile modern dönemdeki mesken anlayışından ‘bizim’ olmaklığı bakımından ayrılmaktadır. Bizim evlerimiz kapısıyla, penceresiyle, cumbalarıyla, avlusuyla mahremiyetimizden tutun da aleniyetimize kadar, bizim insan olarak karakterimizin içine nüfuz ettiği mekânlardır. Dolayısıyla bizim avlularımızın, bizim sofalarımızın, bizim hayatlarımızın, bizim cumbalarımızın, bizim sekilerimizin, bizim sedirlerimizin, bizim ocaklarımızın tanımlı olduğu medeniyet dairesi, bizim düşünce dünyamızı da belirleyen ana unsur olmuştur. Bundan mütevellit, kapsayanın içindeki kapsananların birbirini etkimesi gereği, meskenimizde bulunan maddi her unsurun bizde insani bir yansıması, bizde bulunan her düşüncenin ve değerin de hanemizde bir mekânsal karşılığı bulunmaktadır. Eşya insanın isteklerini yansıtır ve bir nevi düşüncenin mekândaki uzantısı haline gelir. Aslında insanın düşüncesinin birçok yerde ve noktada dışarı dünyadaki temsilcisi durumuna gelen eşya, bu durumda kalmaz ve daha ileri bir noktaya taşınarak, bazen yalın bir halde, bazen de yardımcı enstrümanların eşliğinde insanın dönüşümüne katkı koyan bir noktaya gelir. Sandalye, bizim oturmaya karşı gelen bir formu eşyaya dayatmamızla başlayabilir, ama aynı sandalyede bizim oturma biçimimizi tek bir şekle indirgeyen buyurganlığın bulunmadığını da hiç kimse söyleyemez. Bir anlamda eşya ile alışverişimizdeki bu ilişki düzeyi, olumlu olduğu kadar olumsuz birçok etkileri de bizim hayatımıza farkında olsak da olmasak da dayatır. Yani ev ne kadar büyük ve işlenmişse insana dayattığı şeyler de o miktarda fazla ve fark edilmeyecek kadar rafinedir. Ve insan olarak biz de bu durumun olumlu veya olumsuz bütün yönlerinden etkilenmekteyiz.

OSMAN MİMAROĞLU

Facebook’ta Paylaş Twitter’da Paylaş Google Plus’da Paylaş Yazdır
Önceki Makale

kaynak:https://csb.gov.tr/insan-ve-mesken-makale